Rất nhiều bạn nghĩ rằng sử dụng chân nhái rất đơn giản, chỉ cần xuống nước 10, 15 phút là bạn có thể di chuyển khá nhanh với chân nhái, nhất là đối với những bạn đã thành thạo môn bơi trườn sấp. Bạn nghĩ cũng đúng vì thực tế là như vậy, nhưng cũng sai bởi vì bơi được và bơi đúng khác nhau, bơi đúng bạn sẽ tiết kiệm được sức, bơi nhanh hơn, bơi im lặng hơn. Đại đa số các bạn mới sử dụng chân nhái khi bơi sẽ giống như một chiếc xuồng gắn máy, bọt sủi lên ùng ục mà chưa chắc đã đi nhanh. Nếu lặn bắn cá mà đập chân như vậy thì cá sẽ chạy hết. Vậy thì sử dụng chân nhái như thế nào cho đúng, để sử dụng chân nhái cho đúng có một số yếu tố sau các bạn cần lưu ý:

Tuỳ thuộc vào loại chân nhái sử dụng.

Tuỳ thuộc vào kỹ thuật đập chân nhái.

Tuỳ thuộc vào yêu cầu của di chuyển.

Các yếu tố này tôi sẽ không phân tích riêng mà sẽ lồng vào nhau trong việc phân tích kỹ thuật đập chân nhái. Có 4 kỹ thuật đập chân nhái chính kỹ thuật cắt kéo (ciseaux hay flutter kick) còn gọi là kỹ thuật cổ điển, kỹ thuật chân bướm (dolphin kick) , kỹ thuật chân ếch (grenouille hay frog kick), kỹ thuật đạp xe (pedange hay bicycle kick)

Trước khi giới thiệu chi tiết về kỹ thuật sử dụng chân nhái tôi xin giới thiệu chung về các kỹ thuật sử dụng chân nhái. Có rất nhiều môn thể thao dưới nước sử dụng chân nhái như: lặn bắn cá, lặn bình, lặn tự do (lặn lấy thành tích), lặn chụp ảnh nghệ thuật, bơi biển, bơi trong hồ bơi, bơi nghệ thuật, v.v. trong các môn thể thao này thường chỉ có lặn bắn cá, lặn tự do và lặn chụp ảnh nghệ thuật là thường dùng chân nhái dài (dài hơn 50cm) còn lại đa số đều sử dụng chân nhái ngắn (thường từ 30cm đến 60cm) với môn lặn bắn cá trừ áp dụng kỹ thuật bắn cá trong hang là dùng chân nhái ngắn, các kỹ thuật khác thường dùng chân nhái dài. Lặn tự do thường sử dụng chân nhái dài và mục đích của nó chỉ là đưa vận động viên xuống sâu một cách từ từ, thường thì chỉ khoảng sau 10m đầu tiên vận động viên sẽ thực hiện rơi tự do không còn sử dụng đến chân nhái nữa đôi khi còn phải bám vào dây để hãm đà rơi, tuy nhiên khi nổi lên thì phải sử dụng đến chân nhái. Với môn thể thao lặn tự do, kỹ thuật sử dụng chân nhái không đòi hỏi cao, chỉ cần đúng kỹ thuật là được, không cần phải tăng tốc, không cần phải lo giảm thanh, giảm bọt khí v.v. như lặn bắn cá. Lặn chụp ảnh nghệ thuật chủ yếu là đẹp, họ thường sử dụng chân nhái dài và mềm để tạo ra được những đường cong đẹp yếu tố hiệu quả không được chú trọng. Kỹ thuật sử dụng chân nhái dài trong lặn bắn cá chủ yếu là áp dụng kỹ thuật cắt kéo có thể sử dụng thêm kỹ thuật chân bướm còn các kỹ thuật khác thường khó hoặc không thể áp dụng được. Chính vì vậy tôi sẽ tập trung vào giới thiệu hai kỹ thuật này còn hai kỹ thuật khác chỉ giới thiệu sơ qua.

Kỹ thuật cắt kéo

Đây là kỹ thuật đập chân nhái cơ bản nhất, tất cả các huấn luyện viên đều truyền thụ kỹ thuật này đầu tiên và quá trình huấn luyện cũng đặt trọng tâm vào kỹ thuật này. Kỹ thuật này có nhiều tên gọi như kỹ thuật cổ điển, kỹ thuật cơ bản, v.v. nhưng dân lặn muốn dễ hình dung nên gọi nó là cắt kéo vì động tác của nó hai chân giống như hai lưỡi kéo mở ra khép lại. Đây cũng là kỹ thuật dễ luyện tập nhất vì nó gần với động tác tự nhiên của con người là bước đi, nói thì có vẻ màu mè nhưng kỹ thuật này chính là bản sao của động tác đập chân của môn bơi trườn sấp.

Kỹ thuật này có thể mô tả như sau: hai chân gần như thẳng (kheo chân tạo thành góc phải lớn hơn 90°) bàn chân cũng duỗi thẳng sao cho chân nhái và ống chân gần như một đường thẳng, hai chân đập theo hai chiều ngược nhau, một chân lên thì chân kia xuống như khi bước đi. Kỹ thuật này có thể chia làm hai giai đoạn:

Thực hiện

Kỹ thuật cắt kéo

Giai đoạn mở, hai chân từ vị trí nằm song song (thẳng với thân người) bung ra, mỗi chân theo một hướng khác nhau, góc mở giữa hai chân phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Thứ nhất phụ thuộc vào chân nhái, chân nhái càng dài góc mở càng rộng, chân nhái càng mềm góc mở càng rộng. Thứ hai phụ thuộc vào yêu cầu của hành động như di chuyển chậm và yên lặng hay di chuyển nhanh, ngược dòng hay xuôi dòng, bơi trên mặt nước hay xuống sâu hay di chuyển ngang dưới sâu. Góc mở còn phụ thuộc vào tình trạng sức khoẻ và thói quen sử dụng chân nhái của bạn. Ở giai đoạn này chân nhái cong về phía trong, tuỳ theo góc mở giữa hai chân, góc của kheo chân, góc của bàn chân và ống chân, tuỳ theo cấu trúc và chất lượng của chân nhái cùng với tốc độ đập chân sẽ tạo lực đẩy bạn tiến lên phía trước. Có một số tài liệu có sơ đồ phân tích lực và tính vận tốc của người bơi nhưng những nghiên cứu đó quá sâu không thực tế đối với chúng ta, thêm nữa các góc mở, vận tốc đập chân, chân nhái luôn luôn thay đổi bạn không thể đưa ra một lý thuyết chính xác được. Cách tốt nhất đó là thực nghiệm, cách thực nghiệm tốt nhất là trong hồ bơi, khi đó bạn có thể tập trung kiểm soát động tác của mình đồng thời quan sát vận tốc của mình (bằng cách quan sát các viên gạch dưới đáy hồ), nếu bạn có huấn luyện viên thì họ có thể chỉ ra các sai sót của bạn. Với một đôi chân nhái quen thuộc bạn sẽ tìm được một động tác hữu hiệu nhất đối với mình. Giai đoạn này cũng có tác dụng đẩy bạn về phía trước nhưng không mạnh bằng giai đoạn đóng.

Giai đoạn đóng: đây là giai đoạn đem lại lực đẩy mạnh nhất của chân nhái, giai đoạn này bắt đầu từ khi chân nhái chuyển hướng cong đồng thời hai chân di chuyển theo chiều ngược lại cho đến khi hai chân song song với nhau rồi tiếp tục chuyển sang giai đoạn mở. Trong giai đoạn này chân càng thẳng càng tốt vì: giảm lực cản của nước, chân thẳng (cánh tay đòn) sẽ dài hơn, lực đập của chân nhái sẽ mạnh hơn.

Áp dụng

Bơi đứng

Áp dụng kỹ thuật cắt kéo trước hết sử dụng để bơi đứng, nếu với loại chân nhái ngắn bạn có thể áp dụng kỹ thuật đạp xe để bơi đứng, nhưng đối với chân nhái dài thì chỉ có thể áp dụng kỹ thuật này nhất là đối với loại chân chái vừa dài lại vừa mềm. Khi bơi đứng bạn nên mở rộng góc giữa hai chân đến mức lớn nhất có thể, tận dụng lực đẩy của cả hai giai đoạn, đập chân chậm nhất có thể.

Áp dụng để bơi ngược dòng nước, cắt kéo là phương pháp sử dụng chân nhái tạo ra lực đẩy mạnh nhất mà đỡ tốn sức nhất (thực ra phương pháp chân bướm cũng không kém) vì vậy nó là phương pháp hữu hiệu nhất để bạn bơi ngược dòng nước.

Áp dụng kỹ thuật cắt kéo khi lặn xuống, lúc này có lẽ là lúc áp dụng đầy đủ nhất kỹ thuật này nhất là khi áp dụng kỹ thuật bổ nhào. Những nhịp đập đầu chân mở rộng hết sức sau đó thu hẹp lại dần cho đến khi chuyển sang rơi tự do. Khi di chuyển trên mặt nước thì lại khác, vì bạn đang ở trên mặt nước bạn không thể mở rộng chân tới mức tối đa. Nếu bạn mở rộng quá mức chân bạn hoặc chân nhái có thể thoát ra khỏi mặt nước hoặc khi đập xuống có thể gây nên tiếng vang hoặc tạo nên bọt nước. Để khắc phục bạn có thể điều chỉnh tư thế bơi sao cho phía sau hơi chìm xuống hoặc đeo chì cổ chân cho phía sau chìm xuống. Nhưng dù bạn làm cách nào thì khi bơi trên mặt nước bạn cũng không thể mở chân ra hết mức được. Khi bơi ngang ở dưới mặt nước bạn hoàn toàn có thể mở chân hết cỡ nhưng nếu bạn đang lặn bắn cá, bạn bơi ngang chỉ là khi bạn đang áp dụng kỹ thuật tìm kiếm hoặc bạn đang lặn đến chỗ phục kích, việc mở rộng chân thường sẽ làm bạn bị lộ mục tiêu những lúc này bạn thường phải thu hẹp góc mở đến mức nhỏ nhất, bạn có thể tăng tốc độ đập chân để tăng tốc. Trong rất nhiều trường hợp chỉ sử dụng góc mở từ đầu gối thậm trí chỉ từ hai cổ chân để bảo đảm bí mật hoặc là để chui qua rong rêu, qua hang hoặc khe đá.

Kỹ thuật cắt kéo dùng khi bơi ngửa

Kỹ thuật cắt kéo sử dụng cho bơi ngửa rất hữu hiệu. Khi bạn đang tìm kiếm mục tiêu tất nhiên bạn không thể bơi ngửa, nhưng những lúc di chuyển thì sao? từ bờ đến vị trí lặn bắn cá và ngược lại? bạn hoàn toàn có thể bơi ngửa, đây là động tác bơi mà bạn đỡ mệt nhất có thể gần như trạng thái nghỉ ngơi. Thay đổi tư thế bơi, có thể bỏ cái ống thở ra cho đỡ mỏi mồm, thả lòng cơ thể và ngắm nhìn bầu trời bạn có thể hồi phục sức khoẻ rất nhanh. Lặn ngửa để chụp ảnh, quay phim từ dưới lên, nhào lộn trong nước cũng là một thú vui. Khi cứu hộ động tác bơi của bạn chủ yếu là bơi ngửa.

Kỹ thuật cắt kéo có một nhược điểm lớn đó là khi chui vào hang (bắn cá trong hang) hoặc khi bơi sát đáy, do mở rộng chân bạn có thể vướng vào vách đá, những cú đập chân có thể làm bùn, cát ở sát đáy bốc lên. Bạn cũng có thể bị đập đầu gối xuống đáy, những cú đập chân của bạn có thể phá hoại các rặng san hô.

Với các chân nhái ngắn bạn cũng hoàn toàn có thể áp dụng kỹ thuật cắt kéo nhưng chân nhái càng ngắn thì khả năng tận dụng lực đẩy của giai đoạn mở càng ít.

Trong một số tài liệu có thể phân tích quá trình hoạt động của chân nhái thành 4 giai đoạn nhưng nội dung thực ra cũng chỉ có vậy nên tôi lựa chọn phương pháp chia làm 2 giai đoạn.

Những lỗi hay mắc phải

Những lỗi hay mắc phải khi áp dụng kỹ thuật cắt kéo

Lỗi do đùi gập lên quá cao, như trên hình bạn thấy nếu đùi gập lên quá cao vừa tạo ra một lực đẩy ngược lại với hướng di chuyển vừa tạo nên lực cản lớn hơn. Động tác sai này đối với hầu hết các môn thể thao dùng chân nhái đều không đem lại lợi ích gì nhưng đối với lặn bắn cá thì khác. Lặn bắn cá đòi hỏi phải rất linh hoạt ở dưới nước, bạn không chỉ cần tiến lên, đôi khi bạn cần giảm tốc độ, cần chuyển hướng thậm chí lùi lại. Co đùi lên cao là một động tác dùng để giảm tốc khi cần thiết nhất là khi áp dụng kỹ thuật bổ nhào, lúc đó bạn thậm trí có thể co cả hai đùi và chân nhái để tăng thêm lực giảm tốc.

Lỗi do ống chân gập quá cao cũng có tác dụng tương tự, nó tạo ra lực đẩy ngược và tăng sức cản của nước nhưng nó có thể áp dụng để giảm tốc độ. Tuy nhiên lỗi này thường gây ra tác dụng không thể chấp nhận được trong lặn bắn cá là khi mắc lỗi này cùng với lỗi góc mở chân nhái quá nhỏ lúc chân đập xuống thường gây tiếng động nhất là khi ở trên mặt nước. Nhưng gập chân quá cao và góc mở chân nhái không phải là không có tác dụng, với lặn bắn cá đôi khi bạn lang thang trên biển 4, 5 tiếng nếu bạn luôn duỗi thẳng chân bạn sẽ rất dễ bị chuột rút, ở những lúc không cần quá nhanh, không cần quá bí mật, mắc phải “lỗi” này sẽ làm bạn giảm bớt nguy cơ bị chuột rút.

Những lỗi hay mắc phải khi áp dụng kỹ thuật cắt kéo

Lỗi mở chân quá rộng ra phía sau, nếu đứng về góc nhìn của nhà phân tích thì đây là lỗi vì nếu tính đến hướng của mo-men lực đẩy, hiệu suất sử dụng cơ bắp, lực cản của nước v.v. thì đây là lỗi vì nó làm giảm hiệu năng đẩy của chân nhái. Nhưng với thực tế thì không phải như vậy vì thực tế không phải lúc nào cũng có thể thực hiện hoàn hảo các động tác kỹ thuật như lý thuyết. Ví dụ như trong trường hợp này, nếu bạn bơi sát đáy thì bạn không thể mở rộng chân ra phía trước (đập chân xuống dất, làm bùn cuộn lên) vì vậy bắt buộc phải mở rộng chân ra phía sau. Khi bơi trên mặt nước thì ngược lại, bạn không thể mở rộng chân ra phía sau nếu tư thế của bạn là nằm ngang và sát mặt nước. Trong các bài tập về lặn bắn cá luôn có các bài tập lặn sát đáy (xem thêm bài: Luyện tập trong hồ bơi) và bài tập bơi trên mặt nước, bạn sẽ luôn luôn phải thực hiện “lỗi” này.

Lỗi do hai chân mở ra quá hẹp (điểm cuối của giai đoạn mở khoảng cách giữa hai chân nhái quá hẹp) lỗi này có thể được giải thích như sau, nếu khoảng cách này quá hẹp bạn không tận dụng hết độ cong và lực đàn hồi của chân nhái (nhất là với chân nhái dài và mềm). Bù lại với việc mở ra quá hẹp bạn thường phải tăng lên lực đập chân và tốc độ đập chân, bạn sẽ tốn sức hơn và nhanh mệt hơn (ví dụ như: bạn chạy sẽ nhanh mệt hơn đi bộ). Nhưng, hihi lại nhưng vì thực tế nó như vậy, trong các bài tập luôn có các bài tập mở rộng chân nhái cực hẹp, càng hẹp càng tốt, có khi chỉ mở rộng từ đầu gối, ví dụ như các bài tập chui vòng, chui ống, bơi sát góc mục đích của nó là để bạn có thể di chuyển trong đám rong rêu, trong khe đá hẹp, chui qua hang. Góc mở hẹp còn là yếu tố quan trọng giúp bạn tiến gần mục tiêu mà không bị lộ bởi vì khi bạn đang săn mồi chân nhái là vật duy nhất trên người bạn hoạt động. Góc mở hẹp và tốc độ đập nhanh còn rất có hiệu quả khi bạn bơi ngược với dòng hải lưu (nhất là đối với chân nhái cứng), có nhiều bạn luyện được chiêu chân nhái nhiều lần cong (với chân nhái mềm và dài, chân nhái sẽ cong từ hai đoạn trở lên như con rắn) rất hiệu quả khi tăng tốc và ngược dòng hải lưu.

Các lỗi do tư thế cong người, ngửa cổ quá sẽ làm tăng lực cản của nước, làm lệch hướng bơi của bạn. Nếu bạn luyện tập để trở thành một vận động viên thi đấu về bơi bằng chân nhái thì bạn phải sửa lỗi này, nhưng nếu bạn luyện tập để trở thành một thợ săn dưới nước thì lại khác. Nếu bạn chỉ bơi thẳng bạn cần chú ý đến lỗi này, nhưng trong lúc bắn cá thì không, bạn sẽ phải quay đầu ra tứ phía, thân hình bạn sẽ phải uốn éo đủ kiểu để tránh va chạm, để vượt qua vật cản, để đổi hướng.

Những lỗi hay mắc phải khi áp dụng kỹ thuật cắt kéo

Lỗi hai chân nhái chéo vào nhau thực sự là lỗi, khi mắc lỗi này hai chân nhái của bạn sẽ luôn va chạm vào nhau, kết quả sẽ là giảm tốc độ, gây tiếng động và nhanh hỏng chân nhái, nếu bạn nào mắc lỗi này thì cần phải sửa. Nhưng lỗi hai chân nhái cách xa nhau thì không hoàn toàn là lỗi, nó có thể làm giảm lực đẩy, làm tăng sức cản, làm tăng khả năng lộ mục tiêu của bạn nếu nhìn từ phía trước. Nhưng mở rộng chân nhái sang một bên, đập duy nhất chân nhái đó để chuyển hướng tiếp cận mục tiêu là giải pháp tốt nhất và gần như như duy nhất khi mục tiêu nằm ngang độ sâu và ở một bên (không phải phía trước) của bạn.

Lỗi mở chân quá rộng phụ thuộc rất nhiều vào chiều dài và độ dẻo của chân nhái, mở rộng bao nhiêu và trong trường hợp nào, đối với ai thường chỉ có câu trả lời từ thực tế. Nhưng mở rộng quá sẽ: tăng sức cản, lộ mục tiêu và đôi khi còn có tác động ngược nếu chân nhái của bạn không đủ độ dẻo.

Có một số lưu ý sau khi bạn sử dụng chân nhái nói chung và áp dụng kỹ thuật cắt kéo nói riêng, thứ nhất đó là phân bố lực: khi bạn đập chân có rất nhiều múi cơ trong cơ thể tham gia vào động tác này, từ cơ bụng, cơ liên sườn, cơ mông, cơ đùi, cơ bắp chân đến cơ bàn chân. Càng nhiều cơ tham gia động tác càng tốt hay càng ít càng tốt, không có câu trả lời chính xác, chính xác nhất là khả năng tự điều chỉnh được của bạn, người tập luyện nhiều, đã từng lặn nhiều có thể bơi lâu, xa hơn người mới, động tác đập chân của họ nhẹ nhàng, uyển chuyển hơn người mới tập. Có rất nhiều múi cơ không tham gia một cách có ích vào quá trình đập chân của bạn, nó chỉ làm cho chân của bạn căng cứng lên, đôi khi còn gây phản tác dụng, cơ nào có ích, cơ nào vô ích trong quá trình luyện tập và thực hành bạn sẽ tự tìm ra hoặc các huấn luyện viên sẽ chỉ ra cho bạn, bạn sẽ tìm ra được cách tự điều chỉnh chúng một cách hiệu quả nhất. Một kinh nghiệm nhỏ của rất nhiều người là tự điều chỉnh được rèn luyện tốt nhất khi luyện tập chứ không phải khi thực hành, có lẽ là khi lặn bắn cá bạn quá chú ý vào mục tiêu và môi trường xung quanh mà không để ý đến vấn đề “nội thị”. Với lặn bắn cá bạn không chỉ có thể sử dụng hiệu quả các cơ tham gia vào quá trình vận động mà bạn còn phải biết phân bổ lực, nếu sau một cuộc săn quá dài bạn thấy quá mỏi ở bắp chân (thường tối ngủ mới thấy) như vậy là bạn đã phân bổ lực không đúng, cơ bắp chân của bạn đã phải làm việc quá nhiều trong khi các cơ khác chưa hoạt động với công suất tương ứng. Nếu trong khi bơi bạn thấy cơ một bắp đùi (thường là cơ dưới) bị chuột rút bạn có thể tăng cường các cơ khác để thay thế (như cơ bụng và cơ liên xườn để lắc hông, cơ bắp chân và cơ bàn chân để lắc cổ chân) tạo không gian nghỉ ngơi cho cơ bắp đùi, bạn có làm được không? xin trả lời hoàn toàn có thể được nếu bạn luyện tập. Chủ động phân bổ lực cho các cơ sẽ giúp cho bạn giữ sức rất nhiều, bạn lưu ý rằng môn thể thao lặn bắn cá là một môn nặng về dẻo dai chứ không nặng về tốc độ. Thứ hai: có một tiểu xảo nữa dân lặn bắn cá vẫn hay dùng đó là động tác lắc người hay còn gọi là kỹ thuật chui ống, động tác này có thể mô tả như sau: bạn phải chui qua một cái ống dài 3m, đường kính chỉ 50cm, bạn phải làm sao? với một cái chân nhái dài bạn không thể đập được khi ở trong ống, bạn có thể bò trong ống bằng tay nhưng đấy không phải là kỹ thuật sử dụng chân nhái. Có hai cách sử dụng chân nhái trong trường hợp này, cả hai cách người đều phải thẳng tắp như cây gỗ (không thẳng làm sao chui) người, chân nhái đều thẳng, hai chân nhái sát vào nhau, cách đập chân thứ nhất (không khuyến khích) chỉ đập chân nhái từ cổ chân trở xuống bằng cách lắc cổ chân vừa theo chiều lên xuống vừa theo chiều xoay tròn, cách thứ hai chỉ lắc hông để chân nhái liên tục tạo các góc lệch như cánh quạt quay đẩy người về phía trước. Kỹ thuật này thường để áp dụng khi chui vào hang, chui qua đám rong và bơi sát đáy, kỹ thuật lắc hông sẽ gây ra bùn bốc lền ít nhất vì nó chỉ đẩy nước về phía sau. Luyện tập kỹ thuật này rất nguy hiểm bạn cần phải thận trọng vì chui vào ống mà không ra được rất dễ toi mạng (xem thêm bài: Luyện tập trong hồ bơi).

Hai cách đập chân kỹ thuật cắt kéo

Một lưu ý nữa khi thực hiện kỹ thuật cắt kéo đó là động tác đập chân cả ở giai đoạn mở và đóng. Một cách (có người gọi là leo bậc thang hay leo núi) khi hai chân bung ra chủ yếu tập chung lực vào chân đập xuống chân kia gần như thả lỏng đưa ra phía sau một cách tự nhiên giống như khi bạn leo lên bậc thang chủ yếu tập chung lực vào một chân (thực ra khi đi bộ cũng vậy), nhược điểm của cách này là không tận dụng hết lực đẩy và lực đàn hồi của chân nhái, ưu điểm của nó là một chân được nghỉ ngơi, hầu như đa số mọi người đều áp dụng cách này ở mức độ nhiều hay ít. Khi di chuyển trên mặt nước thường dùng cách đập chân này nhưng khi bơi sát đáy thì ngược lại chân bung ra phía sau thì dùng lực mạnh hơn còn chân đập xuống lại không dùng lực nhằm hạn chế bùn quận lên. Cách khác (còn gọi là ba-lê) hai chân bung ra đều lực như nhau giống như lý thuyết của kỹ thuật này và đã là lý thuyết thì nó có hiệu quả nhất nhưng nó rất nhanh mỏi vì hầu như không có giai đoạn nghỉ, mọi người thường chỉ áp dụng một thời gian ngắn hoặc biểu diễn cho đẹp, hoặc áp dụng một phần (mở chân ra phía sau không dùng lực nhiều) nhưng nó rất quan trọng khi cần tăng tốc hay cần đi ngược dòng hải lưu. Khi bơi đứng bạn cũng phải áp dụng kỹ thuật ba-lê nếu không bạn sẽ bị trôi hoặc đổ người về phía trước (nếu chân bung ra sau quá mạnh) về phía sau (nếu bung ra phía trước quá mạnh).

Kỹ thuật đập chân bướm

Kỹ thuật đập chân bướm

Đây là kỹ thuật chân của bơi bướm chỉ khác là gắn thêm cặp chân nhái vào thôi. Trong kỹ thuật này hai chân hoạt động như nhau, lực đập chân xuất phát từ cơ bụng, cơ mông, cơ đùi, bắp chân và bàn chân. So với kỹ thuật cắt kéo cơ bụng sử dụng nhiều hơn vì vậy nếu bạn nào muốn có vòng eo con kiến thì tận dụng kỹ thuật này. Do lực đập dùng cả hai chân nên sẽ mạnh hơn so với kỹ thuật cắt kéo, vì hai chân luôn kẹp sát vào nhau nên lực cản của nước nhỏ hơn một chút so với kỹ thuật cắt kéo. Khi áp dụng kỹ thuật này người bạn sẽ tạo thành nhiều đường cong (không phải đường gấp khúc đâu nhé) di chuyển lên xuống theo hình gợn sóng giống con cá heo. Các lỗi và các tiểu xảo sử dụng lỗi của nó như đầu gối gập quá cao, ống chân gập ra sau, góc giữa chân nhái và ống chân quá nhỏ cũng giống như kỹ thuật cắt kéo. Người ta thường áp dụng kỹ thuật này khi thực hiện kỹ thuật chúi đầu, bổ nhào, bơi sát đáy, bơi ngược dòng hải lưu và chui qua hang. Khác với bơi nghệ thuật (rất hay áp dụng kỹ thuật này) trong lặn bắn cá thường có biên độ cong (độ cong của cơ thể, độ mở của chân nhái) nhỏ hơn nhằm giảm kích thước của mục tiêu đặc biệt là khi ngược dòng, giảm biên độ cong, tăng lực và tần số đập là phương pháp rất hữu hiệu. Tận dụng cơ bụng, cơ mông, cơ đùi để giảm vận động cơ bắp chân cũng là một biện pháp tốt khi bạn bị chuột rút cơ bắp chân. Khi luyện tập kỹ thuật này bạn có thể dùng hai chân nhái (bi-palme hay bi-fin ) hay loại chân nhái kép (mono-palme).

Trên đây là hai kỹ thuật sủ dụng chân nhái được dùng nhiều nhất trong lặn bắn cá nhất là kỹ thuật cắt kéo. Các kỹ thuật phía dưới là các kỹ thuật sử dụng chân nhái chủ yếu dùng cho lặn bình dưỡng khí (scuba hay dive); vì không liên quan nhiều đến chủ đề lặn bắn cá nên tôi chỉ giới thiệu sơ thôi.

Kỹ thuật cắt kéo biến tướng

Kỹ thuật cắt kéo biến tướng (genou hay flutter kick), về cơ bản kỹ thuật này chính là kỹ thuật cắt kéo chỉ khác là dùng cho chân nhái ngắn mà thôi. Đây là một kỹ thuật cơ bản và dễ học nhất, tôi đã chứng kiến nhiều trường hợp ở khu du lịch, nhiều người (thậm trí là không biết bơi) có thể đeo bình dưỡng khí lắp chân nhái tập khoảng 15 phút là có thể lặn được. Các bạn chơi snorkeling (đeo kính, ống thở, chân nhái nổi trên mặt nước) đa số là áp dụng kỹ thuật này. Khác với kỹ thuật cắt kéo cơ bản, khi áp dụng góc giữa ống chân và đùi (góc kheo chân), góc giữa bàn chân và ống chân (người mới tập khoảng 90°, người có kinh nghiệm khoảng 130°), góc mở giữa hai chân thường nhỏ hơn, góc mở thường thoải mái theo tự nhiên. Lực đẩy chủ yếu tạo ra từ động tác đập xuống, thường không tận dụng hết độ cong và độ đàn hồi của chân nhái.

Kỹ thuật chân ếch

Những ưu điểm của kỹ thuật đập chân ếch, lực đẩy của kỹ thuật này là do đạp và vỗ về phía sau nên lực đẩy chủ yếu tập trung về phía sau, không phải về phía dưới hay phía trên nên hiệu quả hơn so với các kỹ thuật khác. Do hai chân đạp ra cùng một lúc, không phải lắc hông nên cơ thể trong nước được cân bằng hơn. Bạn phải lưu ý rằng còn một cái bình nặng nề đeo ở sau lưng nên vấn đề thăng bằng trong nước rất quan trọng. Các múi cơ trong cả quá trình hoạt động đều không quá căng thẳng như kỹ thuật cắt kéo. Nước chỉ đẩy về phía sau không đẩy xuống dưới không nên không làm bùn quận lên. Ưu điểm này rất thích hợp cho việc thám hiểm, khảo sát dưới sâu nơi có tầng bùn trầm tích dày lại thiếu ánh sáng và các cuộc khảo sát không đòi hỏi phải có tốc độ hay linh hoạt như lặn bắn cá.

Nhược điểm của kỹ thuật đập chân ếch, kỹ thuật này không thể sử dụng được chân nhái dài và mềm, dù với chân nhái ngắn do lực đạp và khép không đủ mạnh nên lực đẩy rất giới hạn, nó thích hợp với chuyển động chậm và ổn định, không thích hợp với chuyển động nhanh và linh hoạt. Kỹ thuật chân ếch chia ra làm 4 giai đoạn như sau:

Giai đoạn 1 kỹ thuật sử dụng chân nhái đập chân ếch

Thực hiện

Giai đoạn 1: là tư thế bắt đầu, ở tư thế này hai chân gập ra phía sau, góc ở kheo chân khoảng 90° (tuỳ theo mỗi người), đầu gối và mắt cá hai chân sát vào nhau. Ở tư thế này góc chân nhái và ống chân cũng khoảng 90°, hai chân nhái sát vào nhau và tạo thành mặt phẳng song song với đáy. Để giữ thăng bằng trong tư thế này có thể cong lưng về phía dưới một chút, đầu hơi ngẩng lên và đưa hai tay về phía trước.

Giai đoạn 2 kỹ thuật sử dụng chân nhái đập chân ếch

Giai đoạn 2: bung chân nhái sang hai bên, vẫn giữ ở tư thế góc kheo chân và góc cổ chân 90°, xoay cổ chân để hai đầu chân nhái hướng ra ngoài, nếu bạn vẫn giữ được chân nhái tạo thành mặt phẳng song song với đáy thì cạnh của chân nhái sẽ giúp cho lực cản nhỏ đi rất nhiều. Khi đang bơi bạn dựa vào lực cản khi xoay cổ chân mà vị trí chân nhái của bạn có đúng không. Bạn có thể mở hai đầu gối ra một chút, nếu động tác của bạn đúng bạn sẽ cảm thấy có hai xoáy nước nhỏ ở hai bên hông. Không nên mở đầu gối quá rộng nếu hai bên có vật cản (ví dụ như san hô) khi đạp chân ra bạn có thể bị thương hoặc phá hoại môi trường.

Giai đoạn 3 kỹ thuật sử dụng chân nhái đập chân ếch

Giai đoạn 3: đạp chân, ở giai đoạn này giống như bơi ếch có hai động tác được thực hiện một cách liên tiếp. Động tác thứ nhất là đạp chân ra phía sau (hơi chéo sang hai bên một chút) trước khi đạp xoay bàn chân một chút để cho mặt phẳng của chân nhái vuông góc với đáy, nếu bạn xoay đúng khi đạp ra bạn sẽ thấy nặng và người bị đẩy về phía trước, nếu thấy nhẹ và người tiến lên không đáng kể là bạn đã xoay sai cổ chân. Sau cú đạp chân bạn sẽ thẳng ra bạn thực hiện tiếp động tác khép chân lại, hai chân nhái giống như hai bàn tay vỗ vào nhau. Quan trọng nhất của giai đoạn này là các động tác liên tục, không giật cục, các động tác phải thực hiện tự nhiên mềm mại không gồng cứng chân, các động tác xoay cổ chân phải chính xác, không nên chuyển động tác quá nhanh khi chân nhái chưa vào vị trí thích hợp.

Giai đoạn 4 kỹ thuật sử dụng chân nhái đập chân ếch

Giai đoạn 4: để trôi, đây là giai đoạn tận dụng quán tính của kỹ thuật này. Tuỳ thuộc vào hướng của dòng chảy, tuỳ vào lực bạn bỏ ra và tuỳ thuộc vào độ chính xác khi áp dụng kỹ thuật này mà bạn có được quán tính tương ứng. Để tận dụng được quán tính này bạn phải giữ cho mình ở trạng thái cân bằng và có lực cản ít nhất, chân không được co lại ngay, chân nhái vẫn phải duỗi thẳng cho tới khi bạn cảm giác không còn trôi được. Khi gập chân lại bạn phải gập từ từ không giật cục (gập chân giật cục chính là biến tướng của kỹ thuật ếch dùng để bơi lùi) trở lại vị trí ban đầu của giai đoạn 1.

Các biến tướng

Kỹ thuật đập chân ếch có khá nhiều biến tướng. Một trong các biến tướng quan trọng đó là động tác bơi lùi. Ở động tác bơi lùi (back frog kick) giai đoạn 1, 2 vẫn giữ nguyên nhưng giai đoạn 3 và 4 thì khác hẳn. Ở giai đoạn 3 động tác đạp ra hầu như không thực hiện mà chỉ duỗi chân ra chậm và tự nhiên, cổ chân không xoay để cho mặt phẳng của chân nhái càng song song với đáy càng tốt. Ở giai đoạn 4 không để cho người trôi mà gập mạnh chân về phía sau, chân nhái càng dựng đứng càng tốt (bàn chân duỗi ra – góc giữa chân nhái và ống chân mở lớn). Tiếp theo trở lại tư thế của giai đoạn 1. Một biến tướng nữa đó là kỹ thuật đổi hướng hay xoay tròn (helicopter turn), biến tướng này rất dễ bạn chỉ cần ngưng một chân là được, nếu bạn muốn chuyển hướng sang phải thì bạn ngưng chân phải đập chân trái là được, bạn cũng có thể dùng cách đập một chân để quay lại hoặc xoay tròn tại chỗ. Động tác xoay tại chỗ còn có một cách khác đó là tại giai đoạn 2 chân nhái mở ra một phía, giai đoạn 3 chân không đạp ra mà chỉ lắc cổ chân (cả hai chân) về cùng một phía ngược lại, thực hiện động tác này bạn sẽ thực sự xoay tròn tại chỗ.

Kỹ thuật đạp xe

Kỹ thuật đạp xe (pedalege hay bicycle kick), thực hiện kỹ thuật này giống hệt như đạp xe đạp, co đùi lên cao rồi đạp mạnh ra phía sau, chân này co thì chân kia đạp, khi co thì động tác chậm, thả lỏng, bàn chân duỗi ra (góc giữa chân nhái và ống chân lớn). Khi đạp ra bàn chân vuông góc với ống chân để tạo ra tiết diện đẩy lớn nhất. Kỹ thuật này thường chỉ áp dụng được với chân nhái ngắn, nhưng kỹ thuật này rất đễ học, khi thực hiện cứu hộ hay đưa vật nặng dưới nước lên rất hữu hiệu.